---

 راهيان خط شيطان ... !!  (2-3)  

نوشته: حميد عاشور           

 

 

روايـت فاوســت ... 

 

در اين جا قصد ان نيست كه فاوست را زير ذره بين قرار داد و تشريح و تفسير كرد ، چرا كه بيش از صد روايت  با اين نام  و در مقاطع مختلف براى  تمجيد يا رد  وضع معين  تاريخى  جديد و يا ما قبل ان را رائه  مى دادند   .  از جمله كسانى كه روايات فاوست را نوشتند مى توان از كريستوفر مارلو ، كلاوس مان ، توماس مان ، كلايف پاركر ، چالز گونو ، هكتور بيرلوز ، اسكار وايلد ، ميشائيل بولكانف  و ...   نام برد . اما بيش از همه فاوست يوهان  گو ته ، نويسنده و نمايشنامه نويس و مفكر وشاعر نامدار المانى  است .

   چند صد سال قبل از گو ته اين اسطوره يا  ادبيات شفاهى به صورت نمايشنامه در عروسى ها و محافلى ديگر رواج داشته است و به مرور زمان شرح و بسط يافته  تا اينكه گوته بدان شكل جهانى داد .

اما ان روايات در يك نقطه مشترك هستند ، و ان اينكه در اصل از مبدء اساطيرى بابلى  سرچشمه مى گيرند  !

 

... فاوست يا فاوستوس ... ( اين نوشته را از گوگله  با دخل و تصرفاتى اقتباس كرده ام )

خداوند بنا به خواهش شيطان به او اجازه مى دهد تا درستى و نادرستى فاوست ، ان انسان زاهد و پاك دامن را كه به دنبال كمال خويش و سعادت ابدى است ، بنا به شرطى كه بين خدا و شيطان براى سنجش  درجه ى ايمان و ثبات  و تزلزل  او را  در مقابل تطميع ابليس بسنجند  ،  بسته مى شود   !

 

شيطان ، فيستو فلس نماينده ى خود را بر اين كره ى ارضى [ در اساطير بابلى مار ] به سراغ فاوست ، كه پیرمردى سالخورده  بود ارسال مى  دارد  تا با  او معامله اى بكند ، به اينكه اگر روحش را  بعد  از مرگ به شيطان بفروشد ، قدرتى ما فوق بشرى را تصاحب خواهد كرد !

 

اين معامله بين نمايند ى شيطان و فاوست انجام مى گيرد .

فاوست دو باره به دوران جوانى باز مى گردد و با فيستوفلس به مسافرت دور جهانى مى پردازد [ منتقدان فاوست گوته ، ان را عصر شرق شناسى  و ديگران  ؛  ان را ورود به عصر رومانتيسم مى بينند... !  ]  تا از تمام لذايذ زمينى برخوردار شود . در زمين عاشق دختر ساده اى  به نام مارگارت مى شود و بعد به او خيانت مى كند و مسؤول سقوط او مى شود .

 " بدين معنى كه  بعد از اينكه فاوست به او جفا مى كند  ، از جبر فقر و فاقه فاحشه مى شود  .

مفيستو فلس سعى در اسير كردن   روح مارگارت را مى نمايد  تا بدين و سيله   از احساسات جريحه دار شده ى مارگارت عليه فاوست سوء  استفاده كند و او را در دام مرگبارى  كه  براى وى پهن كرده بود ،  مدد گيرد  . 

ولى صفاى عشق مارگارت نسبت به فاوست انگيزه ى  ان مى شود كه  نزد وى رود و او را از دسيسه ى شيطان  اگاه كند "  .

 كه اين كار باعث  مرگ مار گارت ،  توسط  شيطان مى شود  .

  

... فاوست در دنياى شهوات و هوس ها غوطه ور مى شود ، اما ان لحظه ى پر شكوه هستى را كه در ارزويش بود به دست نمى اورد .

فاوست تمام قدرت هاى دنيوى و معنوى را مى ازمايد و معذالك هنوز ان لحظه ا ى را كه چنين مشتاقانه در جـُست و جويش بود ، حتى بعدها هم در عشق هلن  تروا كه از وى هم صاحب فرزندى مى شود ،  نمى يابد . [ منتقدان اين نكته را تبليغ  ازدواج فكرى ، ادبى ــ هنرى غرب با گذشته ى يونان مى بينند ]

مفيستوفلس تقريبا ً از انجام معامله اش با فاوست نوميد شده است .

فاوست سر انجام از گشت و گذار خسته و سير مى شود و بنا به حكم طبيعت پير و سالخورده مى شود و علاقه مند مى گردد كه اراضى دريا را دو باره اباد كند .

اين نقشه در نظر او ابتدا كارى كوچك مى نمايد و حال انكه فوايد بيشمارى براى تعداد بسيارى از مردم در بر دارد . در اينجا فاوست با تعجب مى بيند كه اين كارٍ غير جالب اما اجتماعى ، خوشحالى عميق و حقيقى او را ارضا مى دارد [ منتقدان اين لحظه را ــ علاقه به اب و دريانوردى ــ  امادگى افكار عمومى غربيان  براى كلنياليزم يا استعمار مى بينند ]    

اين انگيزه چنان  شريف است كه مفيستوفلس ( از ان جايي كه  مترصد مرگ  وى است ) عاقبت از به چنگ اوردن روح فاوست مانند روح مارگارت بيچاره محروم مى شود ...

 

                                       *  *  *

 

هرنويسنده اى خاتمه ى روايت خود را به شكلى به اتمام مى برد .  

گوته نهايت كار فاوست را توبه ى وى و عدم اطاعت فاوست از شيطان ، در اخر مطاف   به نهايت مى برد .

 

نويسنده اى ديگر ، خاتمه ى نمايشنامه را چنين مى نويسد : شيطان به فاوست دستور مى دهد تا جنگلى را اتش بزند . در ان جنگل مردم زيادى از زمان هاى دور در ان جا سكنى داشتند . در ميان انان پير مرد و پير زنى زند گى مى كردند .  بعد از اتش زدن جنگل ، همه ى ساكنان فرار مى كنند . الا ان دو پير ،  كه بخاطر عشق به سر زمين ابا اجدادى ؛ همانجا مى مانند و زنده زنده در اتش جزغاله مى شوند . اين امر سبب عذاب وجدان فاوست مى شود ، و عاقبت كارش به ديوانگى مى كشد . [ منتقدان ان را ورود  به  گلوباليزم ،  تفسير مى كنند ...! ]

 

و اصل روايت فاوست كه سال هاى خيلى زيادى بيش از فاوست گوته بود و در ادبيات شفاهى المان وجود داشت ، نهايت فاوست جادو گر را به جايي مى برد كه مردم در شبى ، داد و فريادها ى عجيب فاوست را مى شنوند و در صبح روز بعد  ، مغز او را  بر در و ديوار توسط شيطان متلاشى مى بينند !!  

 

[ لطفا ً اين بحث جالب را با هر زبانى كه تسلط داريد  در گوگله  تعقيب كنيد  . ] 

 

 

                                                                                        ناتمام

 

 

 

 

 

 

                                                                                            دنباله دارد